Bağlam katmanının temel terimleri

Kurumun temel kavramlarını (örn. Customer, Order, Asset) özellikleri, ilişkileri ve kurallarıyla birlikte tek bir yerde tanımlayan model. Power BI raporu, notebook, AI agent, Copilot — hepsi aynı tanımı tek kaynaktan okur. Eskiden "data dictionary" veya "ERD" denilen şeyin yürütülebilir, versiyonlu, AI ajanların okuyabildiği modern halidir.

Microsoft Fabric IQ Ontology, Palantir Foundry Ontology, Databricks Unity Catalog — farklı sentaksla aynı problemi çözer: *aynı şeyden bahsettiğimizden emin ol*.

Ontology *neyin* var olduğunu söyler; context graph *şu an ne olup bittiğini* anlatır. Hangi sipariş hangi sevkiyatta, o sevkiyat hangi sensörden geçti, sensör ihlal raporladı mı — bu zincir canlı bir grafta durur.

AI agent'lar bu graf üzerinde gezerek "X siparişi neden gecikti?" gibi sorulara izlenebilir cevap verir. Gartner 2026 raporlarında "AI ajan sistemlerinin %50+'sının 2028'e kadar context graph kullanacağı" tahminini paylaşıyor.

Bir LLM tek başına çalıştığında halüsinasyon yapar — kurumunuza körüdür. Agent grounding, ajanın hangi kaynağa, hangi izinle, hangi semantikle eriştiğini tanımlar: "Bu agent yalnızca finans ontology'sini sorgulayabilir, sadece okuma izniyle, ve her cevabı kaynakla destekleyecek."

Microsoft Foundry IQ + Azure AI Search, Salesforce Einstein Trust Layer, Databricks Mosaic AI Gateway — hepsi grounding sözleşmesini farklı sentaksla kurar.

Fabric IQ; OneLake, lakehouse, eventhouse ve Power BI semantic model'lerindeki veriyi tek bir semantik dile çeviren bir Fabric workload'ı. Ana item'ları: Ontology, Plan, Graph, Data Agent, Operations Agent.

Power BI semantic model'ini genelleştiren bir kavram — sadece raporlar değil, agent'lar ve uygulamalar da aynı tanımı okur. Microsoft Foundry IQ (agent bilgi tabanı) ve Work IQ (M365 Copilot bağlamı) ile birlikte **Microsoft IQ — birleşik akıl katmanı** çatısını oluşturur.

Work IQ; M365 sinyallerini (e-posta, chat, dosya, toplantı, takvim, çalışma alışkanlıkları) hatırlayan ve Copilot'un bunlardan öğrenmesini sağlayan katman. Kullanıcının kişisel iş bağlamını üretir.

Foundry IQ; agent'lar için merkezi knowledge base sağlar. Bir kez kurulan bilgi tabanı, farklı agent'lar tarafından paylaşılır; indexing, retrieval ve güvenlik kontrolleri Azure AI Search üstünde otomatikleşir.

Power BI semantic model (eski adıyla "dataset"); DAX ölçüleri, hiyerarşiler ve ilişkilerle raporlama için optimize edilmiş veri modeli. Fabric IQ Ontology, semantic model'i genelleştirir — semantik tanımı analitiğin ötesine taşır (agent'lar, planlar, operasyonel kararlar).

Düğümler (entities) ve kenarlar (ilişkiler) ile bilgiyi temsil eden veri yapısı. Google'ın 2012'de yaygınlaştırdığı kavram; klasik knowledge graph statik referans amaçlıydı, context graph onun prosedürel ve agent-grounding'e uyarlanmış versiyonu.

OneLake, Fabric'in altında yatan tek logical data lake. Tüm Fabric workload'ları (lakehouse, eventhouse, warehouse, semantic model) aynı OneLake üzerinde çalışır. Cross-tenant shortcut'larla diğer tenant'lardaki veriye de referansla erişilebilir.

LLM'in cevap üretmeden önce harici bir bilgi kaynağından ilgili belgeleri çekip context'e koyduğu desen. Agent grounding pratikte büyük ölçüde RAG + ontology + permission kontrolü olarak hayata geçer. Foundry IQ, Azure AI Search üstünde bunun yönetilen versiyonunu sunar.